खुकुरी — पहाडको हतियार

खुकुरी नेपालका पहाडी भेगको घुमाउरो हतियार हो र प्रायः देशको राष्ट्रिय हतियार भनेर चिनिन्छ। यो खेतबारीको औजार, घरेलु चक्कु, धार्मिक-सांस्कृतिक वस्तु र गोर्खा सैनिकको साथी — सबै एकैसाथ हो।

खुकुरी आधिकारिक रूपमा राष्ट्रिय हतियार हो?

कुन राष्ट्रिय चिन्ह आधिकारिक छन्? हेर्नुहोस् →

स्रोत: Wikipedia, "Kukri" (दाबी गोर्खा ब्रिगेड एसोसिएसनलाई उद्धृत गरिएको र त्यहीँ राम्रो स्रोत चाहिने भनी चिह्नित); Gurkha Brigade Association, "The Kukuri"।

खुकुरी कस्तो देखिन्छ

खुकुरी भित्रतिर घुमाउरो, छुट्टै बनोट भएको चक्कु वा छोटो तरवार हो। यसको अगाडिको भाग भारी हुन्छ, यो मुख्यतया काट्न बनेको हुन्छ र टुप्पोतिर चौडिँदै जान्छ। सामान्य प्रयोगको खुकुरी करिब ४०–४५ सेन्टिमिटर लामो र करिब ४५०–९०० ग्राम तौलको हुन्छ।

पूर्वी शैलीका नाम पूर्वी नेपालका सहर — चैनपुर, भोजपुर र धनकुटा — का नामबाट राखिएका छन्, जो राम्रा कलाकारीयुक्त पातीका लागि चिनिन्छन्। पश्चिमी शैली सामान्यतया चौडा हुन्छ। दुवै शैली देशभर पाइन्छन्।

इतिहास

भारतीय उपमहाद्वीपमा खुकुरीजस्ता पाताको लामो इतिहास छ र सबैभन्दा पुरानो अभिलेखित प्रयोग ७ औँ शताब्दीको मानिन्छ, यद्यपि सुरुका धेरै कुरा अनिश्चित छन्। हालसम्म बाँचेका सबैभन्दा पुराना नमुना द्रव्य शाह (करिब १५५९) सँग जोडिएका छन्।

एकीकरण युद्ध र सन् १८१४–१८१६ को एङ्ग्लो-नेपाल युद्धमार्फत खुकुरी नेपालबाहिर चर्चित भयो। गोर्खा ब्रिगेड एसोसिएसनको इतिहासले सन् १७६८ सेप्टेम्बरमा काठमाडौँ जित्ने पृथ्वीनारायण शाहका गोर्खाली सैनिकले यो हतियार बोकेको उल्लेख गर्छ।

स्रोत: Wikipedia, "Kukri"; Gurkha Brigade Association, "The Kukuri"।

हतियारभन्दा बढी

पहाडमा धेरैजसो घरमा खुकुरी हुन्छ। यसले दाउरा र घाँस काट्छ, झाडी सफा गर्छ, पकाउन र मासु काट्न मद्दत गर्छ र खेतीपातीको दैनिक अंग हो। यो नेपाली हेराल्ड्रीमा (पूर्व शाही चिन्हमा आडा परेका खुकुरी थिए), केही विवाह विधिमा र राईलगायत केही समुदायको पूजा-आराधनामा पनि देखिन्छ।

औपचारिक खुकुरीमा चाँदी वा सुनले सजाएको खोल र कलात्मक बिँड हुन सक्छ। चाडपर्वमा पशु बलि दिन दुवै हातले समात्ने लामो खुकुरी पनि हुन्छ, तर यो विरलै प्रयोग हुन्छ।

किन्दा र बोक्दा

चक्कु राख्ने, बोक्ने र निर्यात गर्ने नियम नेपाल र अन्य देशबीच, र हवाईजहाज कम्पनीबीच फरक हुन्छ। यो गाइडले कानुनी सल्लाह दिँदैन। सम्झनाका रूपमा खुकुरी किन्दा यात्रा गर्नुअघि आफ्नो एयरलाइनको सामान नियम र गन्तव्य देशको भन्सार तथा हतियार कानुन जाँच्नुहोस्।

बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू