द नेपालराष्ट्रिय चिन्ह केन्द्र
ENनेपाली
तथ्य जाँच — नेपालका राष्ट्रिय चिन्ह

आधिकारिक कि परम्परागत? कानुन बनाम सूची

सातवटा चिन्ह र भाषासम्बन्धी नियम नेपालको संविधान (२०७२) मा उल्लेख छन्। दुईवटा थप सरकारले घोषणा गरेका हुन्, र एघारवटा घोषणा पुष्टि नभएका परम्परागत वा व्यापक रूपमा भनिने हुन्।

संविधान: ७ चिन्ह + भाषासरकारी निर्णय: २परम्परागत: ११जाँच: २०२६ नोभेम्बर १३
संविधानको पुस्तकलाई फूल, रूख र खुकुरीसँग तौलिरहेको तराजुको चित्रण

मौलिक चित्रण — तस्बिर होइन।

छोटो तथ्यहरू

संविधानमा
झण्डा, राष्ट्रगान, चिन्ह, फूल, रङ, पशु, पन्छी
भाषा
धारा ६ र ७
सरकारी निर्णय
भलिबल (२०१७), सुन्तला (२०२४)
आधिकारिक प्रयोगमा
पात्रो, मुद्रा
परम्परागत
११ चिन्ह
जाँच मिति
२०२६ नोभेम्बर १३
नेपाली
आधिकारिक
रोमन लिपि
Adhikarik
उच्चारण
आधिकारिक

"नेपालका राष्ट्रिय चिन्ह" का सूचीमा कानुनले भनेको कुरा र मानिसले सामान्य रूपमा भन्ने कुरा प्रायः मिसिएका हुन्छन्। यो पृष्ठले यस साइटका सबै २३ चिन्हलाई ती दुई वर्गमा छुट्याउँछ। सातवटा चिन्ह र भाषासम्बन्धी व्यवस्था नेपालको संविधान (२०७२) मा लेखिएका छन्। दुईवटा सरकारले घोषणा गरेका हुन्। बाँकी परम्परागत हुन्।

यो पृष्ठ कसरी पढ्ने। "पुष्टि भएको छैन" को अर्थ हामीले कानुन वा सरकारी निर्णय भेटेनौँ भन्ने हो, नभएको भन्ने होइन। कुनै चिन्हलाई आधिकारिक भनेर उद्धृत गर्नुअघि संविधान, नेपाल राजपत्र वा सम्बन्धित मन्त्रालय जाँच्नुहोस्।

१. नेपालको संविधान (२०७२) मा उल्लेख भएका

धारा ८ र ९ ले झण्डा, राष्ट्रगान, प्रतीक चिन्ह र राष्ट्रिय फूल, रङ, पशु र पन्छी तोकेका छन्। धारा ६ र ७ भाषासँग सम्बन्धित छन्।

चिन्हसंवैधानिक आधार
झण्डाधारा ८; बनाउने विधि अनुसूची १ मा
राष्ट्रगानधारा ९(१); पाठ अनुसूची २ मा
प्रतीक चिन्ह (राष्ट्रिय चिन्ह)धारा ९(२); अनुसूची ३
फूल — लालीगुराँसधारा ९(३): लालीगुराँस राष्ट्रिय फूल
रङ — गाढा रातोधारा ९(३): गाढा रातो राष्ट्रिय रङ
पशु — गाईधारा ९(३): गाई राष्ट्रिय पशु
पन्छी — डाँफेधारा ९(३): डाँफे राष्ट्रिय पन्छी
भाषाधारा ६: नेपालमा बोलिने सबै मातृभाषा राष्ट्रभाषा हुन्। धारा ७: देवनागरी लिपिमा लेखिने नेपाली भाषा सरकारी कामकाजको भाषा
"राष्ट्रभाषा" बारे। धारा ६ ले नेपालमा बोलिने सबै मातृभाषालाई राष्ट्रभाषा भनेको छ। धारा ७ अनुसार देवनागरी लिपिमा लेखिने नेपाली भाषा सरकारी कामकाजको भाषा हो, र प्रदेशले अरू भाषा थप्न सक्छन्। त्यसैले "राष्ट्रभाषा नेपाली" भन्नु सरकारी कामकाजको अर्थमा मात्र हो।

स्रोत: नेपालको संविधान २०७२, Constitute Project मा रहेको पाठ (धारा ६, ७, ८ र ९)।

२. सरकारले घोषणा गरेका (संविधानबाहिर)

चिन्हआधार
खेल — भलिबलनेपाल सरकारले २०१७ मे २२ (२०७४ जेठ ८) मा घोषणा गरेको (हाम्रो खेल पृष्ठमा उल्लिखित मन्त्रिपरिषद् निर्णय अनुसार)
फल — सुन्तला२०२४ अप्रिल १२ मा मन्त्रिपरिषद्ले मान्यता दिएको (समाचार प्रतिवेदन; निर्णयको पाठमा कुन प्रजाति उल्लेख छ भन्ने पुष्टि भएको छैन)

३. आधिकारिक प्रयोगमा, तर चिन्हको घोषणा होइन

विषयहैसियत
पात्रो — बिक्रम सम्वत्सरकारी कामकाजमा प्रयोग हुने पात्रो; धारा ८–९ मा उल्लेखित चिन्ह होइन
मुद्रा — नेपाली रुपैयाँनेपाल राष्ट्र बैंकले जारी गर्ने वैध मुद्रा; धारा ८–९ मा उल्लेखित चिन्ह होइन

४. परम्परागत वा व्यापक रूपमा भनिने — घोषणा पुष्टि भएको छैन

यी नेपाली पहिचानका साँच्चिकै प्रिय अंश हुन्। यिनलाई आधिकारिक राष्ट्रिय चिन्ह तोक्ने कानुन वा सरकारी निर्णय हामीले भेटेनौँ।

चिन्हहैसियत
रूख — पीपलतोकिएको राष्ट्रिय रूख पुष्टि भएको छैन
माछा — असला (गोल्डेन महसिर)तोकिएको राष्ट्रिय माछा पुष्टि भएको छैन
पुतली — कृष्ण मयूर पुतलीलोकप्रिय रूपमा भनिन्छ; औपचारिक घोषणा भेटिएन
खाना — दालभातनेपाल सरकारको घोषणा पुष्टि भएको छैन
हतियार — खुकुरीव्यापक रूपमा राष्ट्रिय हतियार भनिन्छ; आधिकारिक घोषणा पुष्टि भएको छैन
पोशाक — दौरा सुरुवाल र गुन्यू चोलोराष्ट्रिय पोशाकका रूपमा व्यापक मान्यता; हामीले घोषणा पुष्टि गरेका छैनौँ
नृत्य — देउडा र मारुनीराष्ट्रिय नृत्यका रूपमा व्यापक मान्यता; हामीले घोषणा पुष्टि गरेका छैनौँ
स्मारक — धरहराव्यापक मान्यता; तोकिएको पुष्टि भएको छैन
गुफा — सिद्ध गुफाप्रायः यही नाम लिइन्छ; राष्ट्रिय गुफा तोक्ने कानुन छैन
संग्रहालय — राष्ट्रिय संग्रहालयनाम र कामले राष्ट्रिय; चिन्हका रूपमा तोकिएको होइन
सर्वोच्च शिखर — सगरमाथानेपालको सबैभन्दा अग्लो शिखर; "राष्ट्रिय हिमाल" तोकिएको छैन

✦ यो किन महत्त्वपूर्ण छ

  • धेरै वेबसाइटले एउटै सूची दोहोर्‍याएर सबै कुरा राजपत्रमा परेको जस्तो देखाउँछन्। प्रश्नोत्तर पुस्तक र विद्यालयका नोटहरूले पनि प्रायः त्यही सार्छन्।
  • परीक्षा, शोधपत्र वा समाचारका लागि आधिकारिक उत्तर चाहिए भागसङ्ख्या १ प्रयोग गरी धारा उद्धृत गर्नुहोस्।
  • भागसङ्ख्या ४ संस्कृतिका लागि कमजोर वर्ग होइन: पीपल, खुकुरी र दालभात कानुनी हैसियत जे भए पनि नेपालीका लागि महत्त्वपूर्ण छन्।

बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू

नेपालका कुन राष्ट्रिय चिन्ह संविधानमा छन्?

झण्डा (धारा ८), राष्ट्रगान र प्रतीक चिन्ह (धारा ९), तथा राष्ट्रिय फूल (लालीगुराँस), रङ (गाढा रातो), पशु (गाई) र पन्छी (डाँफे) धारा ९(३) मा। भाषा धारा ६ र ७ मा।

नेपालको आधिकारिक राष्ट्रिय रूख छ?

हामीले पुष्टि गर्न सकेनौँ। पीपल प्रायः नाम लिइने रूख हो, तर संविधानमा उल्लेखित चिन्हमा पर्दैन।

खुकुरी आधिकारिक रूपमा राष्ट्रिय हतियार हो?

हामीले आधिकारिक घोषणा भेटेनौँ। यसलाई व्यापक रूपमा राष्ट्रिय हतियार भनिन्छ, त्यसैले परम्परागत भनेर वर्णन गरेका छौँ।

नेपाली नेपालको राष्ट्रभाषा हो?

धारा ६ ले नेपालमा बोलिने सबै मातृभाषालाई राष्ट्रभाषा बनाएको छ। धारा ७ ले देवनागरी लिपिमा लेखिने नेपालीलाई सरकारी कामकाजको भाषा बनाएको छ।

भलिबल आधिकारिक रूपमा नेपालको राष्ट्रिय खेल हो?

हो। हाम्रो खेल पृष्ठ अनुसार नेपाल सरकारले २०१७ मे २२ मा घोषणा गरेको हो। दण्डीबियो र कबड्डीलाई परम्परागत खेल भनिन्छ तर घोषणा भएको छैन।

सुन्तला आधिकारिक रूपमा नेपालको राष्ट्रिय फल हो?

२०२४ अप्रिल १२ को मन्त्रिपरिषद् निर्णयले सुन्तलालाई मान्यता दिएको भनी रिपोर्ट भएको छ। हामीले निर्णयको पाठ देखेका छैनौँ, त्यसैले ठ्याक्कै कुन प्रजाति हो भन्ने पुष्टि भएको छैन।

सगरमाथा नेपालको राष्ट्रिय हिमाल हो?

राष्ट्रिय हिमाल तोकिएको पुष्टि भएको छैन। सगरमाथा नेपालको सबैभन्दा अग्लो शिखर र त्यसको सबैभन्दा नजिकको कुरा हो।

केही वेबसाइटले राष्ट्रिय रूख, माछा वा नदीलाई आधिकारिक किन भन्छन्?

धेरै सूचीले एकअर्काको नक्कल गरी लोकप्रिय छनोटलाई घोषित भनिदिन्छन्। उद्धृत गर्नुअघि संविधान, नेपाल राजपत्र वा सम्बन्धित मन्त्रालय जाँच्नुहोस्।

सबै २३ राष्ट्रिय चिन्हहरू हेर्नुहोस् →