"नेपालका राष्ट्रिय चिन्ह" का सूचीमा कानुनले भनेको कुरा र मानिसले सामान्य रूपमा भन्ने कुरा प्रायः मिसिएका हुन्छन्। यो पृष्ठले यस साइटका सबै २३ चिन्हलाई ती दुई वर्गमा छुट्याउँछ। सातवटा चिन्ह र भाषासम्बन्धी व्यवस्था नेपालको संविधान (२०७२) मा लेखिएका छन्। दुईवटा सरकारले घोषणा गरेका हुन्। बाँकी परम्परागत हुन्।
१. नेपालको संविधान (२०७२) मा उल्लेख भएका
धारा ८ र ९ ले झण्डा, राष्ट्रगान, प्रतीक चिन्ह र राष्ट्रिय फूल, रङ, पशु र पन्छी तोकेका छन्। धारा ६ र ७ भाषासँग सम्बन्धित छन्।
| चिन्ह | संवैधानिक आधार |
|---|---|
| झण्डा | धारा ८; बनाउने विधि अनुसूची १ मा |
| राष्ट्रगान | धारा ९(१); पाठ अनुसूची २ मा |
| प्रतीक चिन्ह (राष्ट्रिय चिन्ह) | धारा ९(२); अनुसूची ३ |
| फूल — लालीगुराँस | धारा ९(३): लालीगुराँस राष्ट्रिय फूल |
| रङ — गाढा रातो | धारा ९(३): गाढा रातो राष्ट्रिय रङ |
| पशु — गाई | धारा ९(३): गाई राष्ट्रिय पशु |
| पन्छी — डाँफे | धारा ९(३): डाँफे राष्ट्रिय पन्छी |
| भाषा | धारा ६: नेपालमा बोलिने सबै मातृभाषा राष्ट्रभाषा हुन्। धारा ७: देवनागरी लिपिमा लेखिने नेपाली भाषा सरकारी कामकाजको भाषा |
स्रोत: नेपालको संविधान २०७२, Constitute Project मा रहेको पाठ (धारा ६, ७, ८ र ९)।
२. सरकारले घोषणा गरेका (संविधानबाहिर)
| चिन्ह | आधार |
|---|---|
| खेल — भलिबल | नेपाल सरकारले २०१७ मे २२ (२०७४ जेठ ८) मा घोषणा गरेको (हाम्रो खेल पृष्ठमा उल्लिखित मन्त्रिपरिषद् निर्णय अनुसार) |
| फल — सुन्तला | २०२४ अप्रिल १२ मा मन्त्रिपरिषद्ले मान्यता दिएको (समाचार प्रतिवेदन; निर्णयको पाठमा कुन प्रजाति उल्लेख छ भन्ने पुष्टि भएको छैन) |
३. आधिकारिक प्रयोगमा, तर चिन्हको घोषणा होइन
| विषय | हैसियत |
|---|---|
| पात्रो — बिक्रम सम्वत् | सरकारी कामकाजमा प्रयोग हुने पात्रो; धारा ८–९ मा उल्लेखित चिन्ह होइन |
| मुद्रा — नेपाली रुपैयाँ | नेपाल राष्ट्र बैंकले जारी गर्ने वैध मुद्रा; धारा ८–९ मा उल्लेखित चिन्ह होइन |
४. परम्परागत वा व्यापक रूपमा भनिने — घोषणा पुष्टि भएको छैन
यी नेपाली पहिचानका साँच्चिकै प्रिय अंश हुन्। यिनलाई आधिकारिक राष्ट्रिय चिन्ह तोक्ने कानुन वा सरकारी निर्णय हामीले भेटेनौँ।
| चिन्ह | हैसियत |
|---|---|
| रूख — पीपल | तोकिएको राष्ट्रिय रूख पुष्टि भएको छैन |
| माछा — असला (गोल्डेन महसिर) | तोकिएको राष्ट्रिय माछा पुष्टि भएको छैन |
| पुतली — कृष्ण मयूर पुतली | लोकप्रिय रूपमा भनिन्छ; औपचारिक घोषणा भेटिएन |
| खाना — दालभात | नेपाल सरकारको घोषणा पुष्टि भएको छैन |
| हतियार — खुकुरी | व्यापक रूपमा राष्ट्रिय हतियार भनिन्छ; आधिकारिक घोषणा पुष्टि भएको छैन |
| पोशाक — दौरा सुरुवाल र गुन्यू चोलो | राष्ट्रिय पोशाकका रूपमा व्यापक मान्यता; हामीले घोषणा पुष्टि गरेका छैनौँ |
| नृत्य — देउडा र मारुनी | राष्ट्रिय नृत्यका रूपमा व्यापक मान्यता; हामीले घोषणा पुष्टि गरेका छैनौँ |
| स्मारक — धरहरा | व्यापक मान्यता; तोकिएको पुष्टि भएको छैन |
| गुफा — सिद्ध गुफा | प्रायः यही नाम लिइन्छ; राष्ट्रिय गुफा तोक्ने कानुन छैन |
| संग्रहालय — राष्ट्रिय संग्रहालय | नाम र कामले राष्ट्रिय; चिन्हका रूपमा तोकिएको होइन |
| सर्वोच्च शिखर — सगरमाथा | नेपालको सबैभन्दा अग्लो शिखर; "राष्ट्रिय हिमाल" तोकिएको छैन |
✦ यो किन महत्त्वपूर्ण छ
- धेरै वेबसाइटले एउटै सूची दोहोर्याएर सबै कुरा राजपत्रमा परेको जस्तो देखाउँछन्। प्रश्नोत्तर पुस्तक र विद्यालयका नोटहरूले पनि प्रायः त्यही सार्छन्।
- परीक्षा, शोधपत्र वा समाचारका लागि आधिकारिक उत्तर चाहिए भागसङ्ख्या १ प्रयोग गरी धारा उद्धृत गर्नुहोस्।
- भागसङ्ख्या ४ संस्कृतिका लागि कमजोर वर्ग होइन: पीपल, खुकुरी र दालभात कानुनी हैसियत जे भए पनि नेपालीका लागि महत्त्वपूर्ण छन्।
बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू
नेपालका कुन राष्ट्रिय चिन्ह संविधानमा छन्?
झण्डा (धारा ८), राष्ट्रगान र प्रतीक चिन्ह (धारा ९), तथा राष्ट्रिय फूल (लालीगुराँस), रङ (गाढा रातो), पशु (गाई) र पन्छी (डाँफे) धारा ९(३) मा। भाषा धारा ६ र ७ मा।
नेपालको आधिकारिक राष्ट्रिय रूख छ?
हामीले पुष्टि गर्न सकेनौँ। पीपल प्रायः नाम लिइने रूख हो, तर संविधानमा उल्लेखित चिन्हमा पर्दैन।
खुकुरी आधिकारिक रूपमा राष्ट्रिय हतियार हो?
हामीले आधिकारिक घोषणा भेटेनौँ। यसलाई व्यापक रूपमा राष्ट्रिय हतियार भनिन्छ, त्यसैले परम्परागत भनेर वर्णन गरेका छौँ।
नेपाली नेपालको राष्ट्रभाषा हो?
धारा ६ ले नेपालमा बोलिने सबै मातृभाषालाई राष्ट्रभाषा बनाएको छ। धारा ७ ले देवनागरी लिपिमा लेखिने नेपालीलाई सरकारी कामकाजको भाषा बनाएको छ।
भलिबल आधिकारिक रूपमा नेपालको राष्ट्रिय खेल हो?
हो। हाम्रो खेल पृष्ठ अनुसार नेपाल सरकारले २०१७ मे २२ मा घोषणा गरेको हो। दण्डीबियो र कबड्डीलाई परम्परागत खेल भनिन्छ तर घोषणा भएको छैन।
सुन्तला आधिकारिक रूपमा नेपालको राष्ट्रिय फल हो?
२०२४ अप्रिल १२ को मन्त्रिपरिषद् निर्णयले सुन्तलालाई मान्यता दिएको भनी रिपोर्ट भएको छ। हामीले निर्णयको पाठ देखेका छैनौँ, त्यसैले ठ्याक्कै कुन प्रजाति हो भन्ने पुष्टि भएको छैन।
सगरमाथा नेपालको राष्ट्रिय हिमाल हो?
राष्ट्रिय हिमाल तोकिएको पुष्टि भएको छैन। सगरमाथा नेपालको सबैभन्दा अग्लो शिखर र त्यसको सबैभन्दा नजिकको कुरा हो।
केही वेबसाइटले राष्ट्रिय रूख, माछा वा नदीलाई आधिकारिक किन भन्छन्?
धेरै सूचीले एकअर्काको नक्कल गरी लोकप्रिय छनोटलाई घोषित भनिदिन्छन्। उद्धृत गर्नुअघि संविधान, नेपाल राजपत्र वा सम्बन्धित मन्त्रालय जाँच्नुहोस्।