नेपालको मुद्रा के हो भनी सोध्दा, धेरैले सजिलै "रुपैयाँ" भन्छन् — र उनीहरू गलत पनि होइनन्। तर नेपाली रुपैयाँको कथा त्यति सरल छैन: यो पूर्णतया नेपालकै आफ्नै केन्द्रीय बैंकद्वारा व्यवस्थित मुद्रा हो, तर तीन दशकभन्दा बढी पुरानो सम्बन्धमा यसको ठूलो छिमेकी भारतसँग स्थिर विनिमय दरमा जोडिएको छ।
जारी गर्ने निकाय र भारतीय पेग
सन् १९५६ मा स्थापित नेपाल राष्ट्र बैंक नेपालमा नोट र सिक्का जारी गर्ने र मौद्रिक नीति निर्धारण गर्ने एकमात्र निकाय हो। तर, अधिकांश केन्द्रीय बैंकहरूभन्दा फरक रूपमा, नेपाल राष्ट्र बैंकले ब्याजदर वा मुद्राको मूल्य पूर्णतया स्वतन्त्र रूपमा निर्धारण गर्दैन — किनभने नेपाली रुपैयाँ सन् १९९३ देखि भारतीय रुपैयाँसँग स्थिर दरमा पेग गरिएको छ।
दुई मुद्रा, एउटा स्थिर दर
नेपालभरि कानुनी मुद्रा, नेपाल राष्ट्र बैंकद्वारा नोट र सिक्कामा जारी गरिन्छ।
सन् १९९३ देखि कायम राखिएको स्थिर विनिमय दर, अर्थात् १ भारतीय रुपैयाँ बराबर १.६ नेपाली रुपैयाँ हुन्छ।
यो पेगले दुवै मुद्रालाई एकसाथ चलायमान राख्छ र व्यवहारमा, धेरै सीमावर्ती क्षेत्रहरूमा एउटा निश्चित मूल्यवर्गसम्मका भारतीय रुपैयाँ नोटहरू नेपाली रुपैयाँसँगै अनौपचारिक रूपमा प्रचलनमा रहन्छन् — यद्यपि रू १०० भन्दा माथिका भारतीय नोटहरू नेपालमा आधिकारिक रूपमा प्रतिबन्धित छन्।
स्रोत: नेपाल राष्ट्र बैंक
मूल्यवर्गहरू
| प्रकार | मूल्यवर्ग |
|---|---|
| नोट | रू ५, १०, २०, ५०, १००, ५००, १००० |
| सिक्का | साना मूल्यवर्ग, पैसादेखि रुपैयाँसम्म |
| स्मारक नोट | विशेष अवसरहरूमा सीमित मात्रामा जारी |
के तपाईंलाई थाहा छ?
- नेपाल राष्ट्र बैंकको स्थापना २०१३ साल वैशाख १४ गते (सन् १९५६) भएको थियो।
- भारतीय रुपैयाँका १०० भन्दा माथिका नोटहरू नेपालमा प्रयोग गर्न आधिकारिक रूपमा बन्देज छ।
- नेपाली नोटहरूमा सगरमाथा, पशुपतिनाथ मन्दिर जस्ता राष्ट्रिय प्रतीकहरू अंकित हुन्छन्।
प्रायः सोधिने प्रश्नहरू
नेपालको राष्ट्रिय मुद्रा के हो?
नेपाली रुपैयाँ, संक्षेपमा NPR र रू वा Rs चिन्हद्वारा जनाइने, नेपालको आधिकारिक मुद्रा हो। यो नेपाल राष्ट्र बैंकद्वारा जारी र नियमन गरिन्छ।
नेपाली रुपैयाँ अर्को मुद्रासँग पेग गरिएको छ?
हो। सन् १९९३ देखि नेपाली रुपैयाँ भारतीय रुपैयाँसँग १६० NPR = १०० INR को स्थिर दरमा पेग गरिएको छ।
नेपालमा मुद्रा कसले जारी गर्छ?
नेपाल राष्ट्र बैंक, जुन सन् १९५६ मा स्थापना भएको थियो, नोट र सिक्का जारी गर्ने एकमात्र निकाय हो।
नेपाली मुद्राका कस्ता मूल्यवर्गहरू छन्?
सामान्यतया रू ५, १०, २०, ५०, १००, ५०० र १००० का नोटहरू, साथै साना सिक्काहरू प्रचलनमा छन्।
नेपाली रुपैयाँको चिन्ह के हो?
यसलाई Rs वा NPR भनी संक्षेपमा र देवनागरीमा रू लेखिन्छ, जुन भारतीय रुपैयाँको ₹ चिन्हभन्दा फरक हो।