नेपालमा जोसँग पनि आज के खायौ भनेर सोध्नुहोस्, उत्तर प्रायः दालभात नै हुन्छ: भात, दाल र मौसमी तरकारी, साथमा अचार। घर, ट्रेकिङ लज र कार्यालय सबैतिर यही खाइन्छ, त्यसैले सरकारी निर्णयले नतोकेको भए पनि यसलाई प्रायः नेपालको राष्ट्रिय परिकार भनिन्छ।
के आधिकारिक राष्ट्रिय खाना छ?
कुन राष्ट्रिय चिन्ह आधिकारिक छन्? हेर्नुहोस् →
स्रोत: Wikipedia, "Nepalese cuisine" र "Dal bhat" (जसले दालभातलाई नेपालको सामान्य खाना र ढिँडोलाई राष्ट्रिय परिकार भनिएको बताउँछ); सरकारी स्रोत फेला परेन
दालभात थालको बनावट
दालभातको थाल सँगै मिलेर काम गर्ने भागहरूको समूह हो। ठ्याक्कै परिकारहरू क्षेत्र, मौसम र परिवारअनुसार फरक पर्छन्।
स्रोत: Wikipedia, "Dal bhat" र "Nepalese cuisine"
ढिँडो र गुन्द्रुक: पहाडको परम्परागत खाना
पहाडमा भात सामान्य बन्नुअघि धेरै परिवार कोदो, मकै र फापरजस्ता अन्नमा निर्भर थिए। ढिँडो पिठो र तातो पानी मिलाएर पकाइने बाक्लो परिकार हो, जुन परम्परागत रूपमा गुन्द्रुक (सुकाएर किण्वन गरिएको साग) को अचार वा दाल-तरकारीसँग खाइन्छ। चिसो ठाउँमा ढिँडो अझै मन पराइने खाना हो।
✦ के तपाईंलाई थाहा छ?
- ऐतिहासिक रूपमा नेपालका पहाडी र हिमाली क्षेत्रमा दालभात दैनिक मुख्य खाना थिएन; धान खेती र व्यापारसँगै यो फैलियो।
- परम्परागत रूपमा खस समुदायमा दालभात दिनमा दुई पटक खाइन्छ, र देशभरका धेरै घरमा यही लय चल्छ।
- ट्रेकरहरू "Dal Bhat Power 24 Hour" भन्ने भनाइ दोहोर्याउँछन्, किनभने एक थालले पहाडी बाटोमा दिनभर ऊर्जा दिन्छ।
एउटै देश, थुप्रै थाल
| क्षेत्र / समुदाय | सामान्य परिकार |
|---|---|
| हिमाली | कोदो वा जौको ढिँडो, आलुको तरकारी, मःमः, थुक्पा, तोङ्बा |
| थकाली | फापर, जौ र कोदोका परिकार; सामान्य पहाडी खानाभन्दा कम शाकाहारी |
| नेवार | भैँसीको मासु, धेरै किण्वित परिकार, भव्य चाडपर्वका खाना |
| मधेश / थारु | घ्यूसहित बासमती चामल, रहरको दाल, माछा र खसीको तरकारी |
| लिम्बु | किनेमा (किण्वित सोयाबिन), तामा (बाँसको मुन्टा), कोदोका रोटी |
| खस | दालभात तरकारी, चम्रे (घ्यूमा भुटेको भात) |
स्रोत: Wikipedia, "Nepalese cuisine"
खाना, चाडपर्व र आतिथ्य
नेपालमा खाना पात्रो र परिवारसँग जोडिएको छ: चाडपर्व, पासनी र विवाहका आ-आफ्नै परिकार हुन्छन्। पाहुनालाई खाना नखुवाई पठाउने चलन कमै छ, र त्यो भूमिका प्रायः दालभातले नै निभाउँछ।
बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू
नेपालको राष्ट्रिय खाना कुन हो?
आधिकारिक राष्ट्रिय खाना तोकिएको पुष्टि भएको छैन। दालभात (भात, दाल र तरकारी) देशभर खाइने सामान्य खाना भएकाले प्रायः यही उत्तर दिइन्छ।
दालभात नेपालको राष्ट्रिय परिकार हो?
यसलाई व्यापक रूपमा राष्ट्रिय परिकार भनिन्छ, तर हामीले सरकारी घोषणा फेला पारेनौं। केही स्रोतले ढिँडोलाई पनि राष्ट्रिय परिकार भनेका छन्।
दालभात केकेबाट बन्छ?
भात पकाएको चामल हो, दाल मसला हालेको दाल हो, र तरकारी मौसमी तरकारी हो; साथमा प्रायः अचार र कहिलेकाहीँ साग, पापड वा मासु हुन्छ।
ढिँडो भनेको के हो?
कोदो, फापर वा मकैको पिठो र तातो पानीले हल्लाएर बनाइने बाक्लो परिकार, जुन परम्परागत रूपमा गुन्द्रुक वा दाल-तरकारीसँग खाइन्छ।
Dal Bhat Power 24 Hour को अर्थ के हो?
यो ट्रेकरहरूमा लोकप्रिय भनाइ हो, जसको अर्थ एक थाल दालभातले पदयात्रामा दिनभरिलाई पुग्ने ऊर्जा दिन्छ।
गुन्द्रुक भनेको के हो?
सुकाएर किण्वन गरिएको पातेसाग, प्रायः तोरीको सागबाट बनाइने, जुन अचार र सुपमा प्रयोग गरिन्छ।
के मःमः नेपालको राष्ट्रिय खाना हो?
मःमः निकै लोकप्रिय छ, तर आधिकारिक रूपमा तोकिएको छैन। दालभात नै दैनिक मुख्य खाना हो।