तनहुँ जिल्लाको बन्दीपुर पहाडी सहर मुनि लुकेको सिद्ध गुफालाई प्रायः नेपालको राष्ट्रिय गुफा भनी नामकरण गरिन्छ। करिब ७५८ मिटर लामो र करिब १०५ मिटर ठाडो दायराको यो गुफालाई प्रायः नेपालको सबैभन्दा ठूलो गुफा भनेर प्रचार गरिन्छ — सर्वेक्षकहरू यो दाबीमा सावधान छन् — र यो स्ट्यालाक्टाइट, स्ट्यालाग्माइट र बासिन्दा चमेराहरूले भरिएको मन्दिरजस्तै विशाल खाडल हो, जसले सन् १९८९ को आसपास चर्चामा आएदेखि पैदलयात्री, तीर्थयात्री र भूवैज्ञानिकहरूलाई उत्तिकै आकर्षित गर्दै आएको छ।
सिद्ध गुफा: नेपालको राष्ट्रिय गुफा
पर्यटन गाइडहरूले सिद्ध गुफालाई नेपालको सबैभन्दा ठूलो गुफा भन्छन्; सर्वेक्षणले यसको लम्बाइ करिब ७५८ मिटर र ठाडो दायरा करिब १०५ मिटर देखाउँछ। भित्र, चूनढुङ्गाको कक्ष स्ट्यालाक्टाइट र स्ट्यालाग्माइटले सजिएको एउटा विशाल, गुञ्जने ठाउँमा खुल्छ, माथि चमेराका उपनिवेश र कहिलेकाहीं प्रवेशद्वार नजिकै प्रार्थना गरिरहेका साधु बस्ने ठाउँ पनि हो। स्थानीय विवरणअनुसार करिब १९८९ मा जडीबुटी सङ्कलन गर्ने एक महिलाले भेट्टाएपछि यो व्यापक रूपमा चर्चामा आयो; दुर्गा बहादुर थापा र अरूहरू त्यसअघि नै गएका थिए भनिन्छ।
त्यहाँ पुग्न बन्दीपुरबाट छोटो पैदलयात्रा चाहिन्छ — लगभग डेढ घण्टा ओरालो — वा पृथ्वी राजमार्गमा रहेको बिमलनगरबाट करिब ३० मिनेटको हिँडाइ। गाइडसहित जानुहोस्; हेल्मेट र हेडल्याम्प प्रायः उपलब्ध हुन्छन्, तर थप बत्ती र राम्रो हिँड्ने जुत्ता बोक्नुहोस्, किनकि गुफाको भुइँ चिप्लो हुन सक्छ।
✦ थाहा थियो?
- केही स्थानीय पर्यटन स्रोतका अनुसार सिद्ध गुफाको भित्री भागमा एकैचोटि २,५००–३,००० जनासम्म अटाउन सक्छ।
- यस गुफामा भगवान शिव र नागार्जुनका मूर्ति छन्, र महाशिवरात्रिमा भक्तहरू त्यहाँ जम्मा हुन्छन्।
- जर्मन गुफा सर्वेक्षकहरूले १९९०–९१ मा यसको केही भाग नक्सा बनाए, र हङ्गेरियन टोलीले १९९८ मा यहाँ चमेरा सङ्कलन गर्यो।
स्रोत: Lonely Planet; विकिपिडिया (Siddha Cave); Mountain Tiger Nepal; showcaves.com
सिद्ध गुफाभन्दा बाहिर
नेपाली भाषालाई राष्ट्रिय भाषा भनी तोक्ने गरी कुनै संवैधानिक धाराले "राष्ट्रिय गुफा" तोकेको छैन, त्यसैले सिद्ध गुफाको हैसियत सरकारी घोषणाभन्दा लोकप्रिय मान्यतामा आधारित छ। यससँगै अक्सर उठ्ने केही अन्य गुफाहरू पनि चिन्नुपर्ने हुन्छ — विशेष गरी मुस्ताङका आकाश गुफाहरू, काली गण्डकी नदीमाथिका भीरहरूमा कुँदिएका लगभग १०,००० मानव-निर्मित गुफाहरू, जसमा २,०००–३,००० वर्ष पुराना दाहसंस्कार र बौद्ध कला रहेका छन्, र पोखराको गुप्तेश्वर महादेव गुफा, यसको शिव मन्दिर र छेउछाउको डेभिस फल्ससँगको सम्बन्धका कारण सहरका सबैभन्दा चर्चित पवित्र गुफामध्ये एक, जहाँ शिव मन्दिर छ र डेभिस फल्सको अर्कोपट्टि पर्छ।
स्रोत: नेपाल पर्यटन बोर्ड; विकिपिडिया (Mustang Caves); HeritageDaily
नेपालभरका उल्लेखनीय गुफाहरू
शैक्षिक सर्वेक्षणहरूले नेपालका ७७ मध्ये ५६ जिल्लाभर २२२ वटा गुफाहरू दर्ता गरेका छन्, जसमध्ये पहाडी क्षेत्रमा सबैभन्दा धेरै र सुर्खेत, मुस्ताङ र सल्यानमा जिल्लागत रूपमा सबैभन्दा बढी छन्। सिद्ध गुफा सबैभन्दा चर्चित छ, तर पवित्रता वा पहुँचका कारण अरू केही पनि उल्लेखनीय छन्।
| गुफा | स्थान | चिनिने कारण |
|---|---|---|
| सिद्ध गुफा | बन्दीपुर, तनहुँ | नेपालको सबैभन्दा चर्चित गुफा |
| मुस्ताङका आकाश गुफाहरू | माथिल्लो मुस्ताङ | ~१०,००० प्राचीन मानव-निर्मित गुफाहरू |
| गुप्तेश्वर महादेव गुफा | पोखरा | शिव मन्दिर; लगभग २ किमि लामो; डेभिस फल्सको अर्कोपट्टि |
| महेन्द्र गुफा | पोखरा | चूनढुङ्गाको गुफा, स्टालाक्टाइट; शिव मूर्ति; चमेरा |
| चमेरा गुफा | पोखरा | ठूलो चमेरा उपनिवेश |
| चोभार (मञ्जुश्री) गुफा | काठमाडौं उपत्यका | उपत्यकाको उत्पत्तिसँग पौराणिक रूपमा जोडिएको |
| हलेसी–मराटिका गुफा | खोटाङ जिल्ला | हिन्दू (शिव) र बौद्ध (मराटिका) तीर्थस्थल |
स्रोत: नेपाल पर्यटन बोर्ड; Mountain Tiger Nepal; Wonder Nepal
प्रायः सोधिने प्रश्नहरू
नेपालको राष्ट्रिय गुफा के हो?
तनहुँ जिल्लाको बन्दीपुर नजिकैको सिद्ध गुफालाई देशकै सबैभन्दा चर्चित गुफा भएका कारण व्यापक रूपमा नेपालको राष्ट्रिय गुफा मानिन्छ, किनकि यो देशको सबैभन्दा चर्चित पर्यटकीय गुफा हो र प्रायः सबैभन्दा ठूलो भनेर प्रचार गरिन्छ। यो हैसियत राष्ट्रिय फूल, चरा वा पशुजस्तो औपचारिक संवैधानिक घोषणाभन्दा लोकप्रिय मान्यतामा आधारित छ भन्ने कुरा उल्लेखनीय छ।
नेपालको सबैभन्दा ठूलो गुफा कुन हो?
पर्यटन स्रोतहरूले प्रायः सिद्ध गुफालाई नेपालको सबैभन्दा ठूलो गुफा भन्छन्, तर यो दाबी पक्का स्थापित छैन। गुफा सर्वेक्षकहरूले यसको सर्वेक्षित लम्बाइ करिब ७५८ मिटर र ठाडो दायरा करिब १०५ मिटर अभिलेख गरेका छन्, जसले यसलाई सन् २०१८ सम्म नेपालकै सबैभन्दा गहिरो दस्तावेजीकृत गुफा बनायो।
मुस्ताङका आकाश गुफाहरू के हुन्?
मुस्ताङका आकाश गुफाहरू नेपालको मुस्ताङ जिल्लामा भीरहरूमा कुँदिएका लगभग १०,००० अनुमानित मानव-निर्मित गुफाहरू हुन्, जसमा लगभग २,०००–३,००० वर्ष पुराना दाहसंस्कार, कलाकृति र बौद्ध कला रहेका छन्। यो स्थल सन् १९९६ देखि युनेस्कोको अस्थायी सूचीमा रहेको छ।
नेपालमा कतिवटा गुफाहरू छन्?
शैक्षिक अनुसन्धानले नेपालका ७७ मध्ये ५६ जिल्लाभर २२२ वटा गुफाहरू दर्ता गरेको छ, जसमध्ये सुर्खेत, मुस्ताङ र सल्यानमा सबैभन्दा धेरै छन्।
गुप्तेश्वर महादेव गुफा के हो?
डेभिस फल्स नजिकैको पोखराको गुप्तेश्वर महादेव गुफा पोखराका प्रमुख आकर्षणमध्ये एक हो, जहाँ भगवान शिव (महादेव) को मन्दिर छ र लम्बाइ लगभग २ किमि छ। यो डेभिस फल्सको अर्कोपट्टि छ, जसको पानी गुफाभित्र भएर बग्छ, र लोकप्रिय तीर्थ स्थल हो।
सिद्ध गुफा कहाँ छ?
सिद्ध गुफा तनहुँ जिल्लाको बन्दीपुर, विमलनगरमा अवस्थित छ।
सिद्ध गुफा कति लामो छ?
सर्वेक्षण गरिएको लम्बाइ लगभग ७५८ मिटर र सर्वेक्षण गरिएको ठाडो दायरा लगभग १०५ मिटर हो।